1.1. در اخلاق، لیبرالیسم را می توان با قانون پرستی یا شرع پرستی و سخت گیری یا سخت رفتاری در تقابل نهاد. لیبرالیسم از هر یک از این دو آیین اخلاقی انعطاف پذیرتر است.

1.1.1. قانون پرستی یا شرع پرستی آن نوع اخلاقی است که در پی آن است که برای هر اوضاع و احوال متصوری که در آن گزینش اخلاقی در میان می آید قاعده ای توصیه کند؛ یا آن نوع روحی هایی است که در هر اوضاع و احوالی از آنچه یگانه قاعده اش می پندارد تبعیت می کند. در واقع نیز، پاره ای از نظام های اخلاقی قواعد رفتاری به غایت مفصل و مشروحی ساخته و پرداخت اند که صرف به خاطر سپردن و به یاد آوردن آنها کاری است طاقت فرسا، چه رسد به رعایت آنها. هرچه ، در مقام عمل، حتی این نظام های اخلاقی هم همیشه، بر حسب مقتضیات وضع و حال کمابیش انعطافی از خود نشان داده اند. به هر حال، قانون پرستی به قیمت تغافل ورزی از ملاحظات اخلاقی واقع نگرانه وسیع تر، برای الفاظ قانون و شرع و برای ظواهر و نهادهای قانونی و شرعی حرمتی افراطی قائل است. گفته شد که قانون پرست هم بر یک نوع اخلاق اطلاق می شود و هم بر یک نوع روحیه. اگر حق داشته باشم، در اینجا، ارزش داوری ای بکنم، باید بگویم که احتمالا روحیه و نگرش قانون پرستانه بسیار خطرناکتر از نظام اخلاقی قانون پرستانه است.

مصطفی ملکیان

دانلود کامل مقاله