۲ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «روش-تحقیق-در-علوم-سیاسی» ثبت شده است

روشهای تقویت حافظه کارشناسی ارشد مجموعه علوم سیاسی و روابط بین الملل (کد 1130)

مطلب زیر در وبسایت مدرسان شریف برای داوطلبین علوم سیاسی و روابط بین الملل درج شده است.

حافظه انسان و راههای تقویت آن
در بسیاری از زمان ها و در مواقع مختلف با این جمله روبرو شده ایم که «اسمش نوک زبونم بود» یا «آخ یادم بود ها!» یا «توی ذهنم بود» و ... و بعد به این باور می رسید که من اصلاً حافظه خوبی ندارم و یا با وجود مشغله های روزانه هیچ چیزی در ذهنم باقی نمی ماند، عنوان این چنین توجیحاتی غالباً به علت عدم آگاهی کافی از توانایی ذهنی است نه ناتوانی حافظه. میزان بهره برداری از ذهن و گنجایش اطلاعات در خانه های حافظه برای همه افراد تقریباً یکسان است ولی بازدهی فکری و ذهنی به میزان و نحوه استفاده از اطلاعات موجود در حافظه بستگی دارد.

تقسیم بندی خانه های حافظه
غالباً صاحب نظران و متخصصین، حافظه انسان را به سه بخش تقسیم می کنند که به ترتیب عبارتند از حافظه کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت و هر کدام از این سه بخش نیز خود شامل 2 خانه می باشد.
حافظه کوتاه مدت که عمدتاً محل نگهداری موقت اطلاعات می باشد، دارای ظرفیت پایینی است. کاربرد این قسمت از حافظه، ثبت مطالب و اطلاعات زودگذر می باشد، مثلاً فرض کنید با تلفن همراه در حال صحبت هستید و شخصی که با شما در حال مکالمه است قصد دارد شماره تلفن دیگری به شما بدهد و شما شرایط ثبت مکتوب آن را ندارید، سعی می کنید شماره ها را قسمت به قسمت حفظ کنید و پس از اتمام مکالمه و گذشت مدت زمانی کوتاه، دیگر از آن شماره تلفن در حافظه تان چیزی یافت نمی شود.
در اکثر مواقع، بیشتر مواردی که از طریق حواس پنج گانه به حافظه ما وارد می شوند (از قبیل طعم، بو، منظره ای زیبا و ...) در خانه های حافظه کوتاه مدت ثبت شده که بدون هیچ گونه پردازشی و یا انتقالی پس از مدت زمانی، از یادمان می روند.
هدف از اشاره این مطالب، مشخص نمودن وظیفه خانه های ابتدایی حافظه است . نکته مهم در راستای بهره گیری بهتر از این قسمت حافظه، چگونه رویارویی با اطلاعات فرار و عدم خروج آنها می باشد.
نگارش و تکرار هر دسته از اطلاعات، رابطه ای مستقیم با تثبیت آنها در خانه های حافظه دارد . با توجه به نمودار زیر متوجه می شویم که پس از مدتی تکرار، داده های ورود کرده به حافظه چگونه به حالت پایدار در می آیند.
حافظه میان مدت دارای حجم و مدت زمان تثبیت معین می باشد که در این خانه ها، اطلاعات آمادگی این را کسب می کنند که با پردازش صورت گرفته برروی آن ها به خانه های حافظه بلند مدت منتقل شوند. در صورت بی تفاوتی به انباشته شدن آن ها، متناسب به زمان و نحوه ورود داده ها و ... بتدریج اطلاعات از ذهن ما خارج می شوند. برای درک بهتر این مهم، به این مثال توجه نمایید:
فرض کنید آدرس منزل دوستتان را یادداشت کردید و عازم آن جا هستید ولی برای راحتی شما، دوستتان نشانه های فیزیکی از محل زندگی اش را برای شما عنوان می کند، مثلاً سوپرمارکت علی و چون شما از بین تمامی موارد آدرس، به علی تمرکز بیشتری دارید، منزل دوستتان را با توجه به آن پیدا می کنید و اگر چندین بار دیگر به آنجا مراجعه نمایید، عنوان سوپرمارکت علی در ذهن تان وجود خواهد داشت. حال فرض کنید پس از یک بار مراجعه به آنجا، مدت زمانی نسبتاً طولانی است که به آن جا نرفته اید. در صورت تصمیم گیری مجدد برای رفتن به منزل دوست تان، ذهن شما پالس هایی از به یاد داشتن آدرسی می دهد که یادداشت کرده اید ولی نمی دانید کجا و تحت چه عنوانی بوده است. تا این که با کنکاش مجدداً برای شما تجلی می شود «سوپرمارکت علی»، زیاد و تمرکز مناسب روی اطلاعات قبلی و به وسیله همین نام می توانید تا حدودی آدرس را به یاد آور ید، ولی از دیگر قسمت های آدرس چیزی به ذهنتان نمی رسد؛ زیرا در زمان حفظ اطلاعات، تکرار و تمرکزتان بیشتر بر روی سوپر مارک علی بود نه دیگر موارد آدرس.
با درنظر گرفتن مثال فوق و میزان حجم و زمان نگه داری مطالب در خانه های حافظه میان مدت، متوجه می شویم که این خانه ها بهترین کاربرد را برای مطالعه کلمات کلیدی و اساسی و یا نشانه گذاری دارند که بسیاری از دانشجویان با اتکا به این قسمت از حافظه خود، مطالب را به خوبی مرور و یادآوری می کنند. در واقع یکی از وظایف مهم خانه های حافظه میان مدت، حفظ نکات کلیدی و اشاره ای بوده و همان طور که عنوان شده بوسیله اندکی تمرکز و تکرار حاصل می شود.
برای به خاطر سپردن مطالب در دراز مدت، انتقال داده ها از حافظه کوتاه مدت به میان مدت و سپس به دراز مدت بسیار مهم است. مهمترین عامل جهت انتقال اطلاعات از خانه های حافظه کوتاه مدت به دیگر خانه ها، تکرار و تمرین در زمانهای مشخص است. هدف ما نیز از بیان خانه های حافظه، این است که با تکرار و تمرین بتوانیم اطلاعات را به خانه های تثبیتی (بلندمدت) حافظه هدایت کنیم. بر خلاف تفکر عموم، این عمل دور از دسترس یا خیلی سخت نیست، بلکه اصولی را باید رعایت کنیم که به بسیاری از آن ها در روش های مطالعه اشاره شد. از بین این اصول، به صورت اجمالی می توان به تکرار و تمرین، تمرکز و رعایت سیکل زمانی مطالعه اشاره نمود.
خانه های حافظه بلند مدت، آخرین جایگاه جهت ته نشین شدن و تثبیت دائمی اطلاعات است. این خانه ها که در اصل بخش مهم و تعیین کننده ای را در زمان آزمون ایفا می کنند، با ثبت اطلاعات به روش تأملی، داده ها را ذخیره کرده و در هر زمانی که مجدداً با یکی از مطالب ثبت شده مواجه شویم، سریعاً مغز دستور استفاده از اطلاعات مربوطه را صادر می کند. جهت تحقق چنین موضوعی لازم است نکاتی هنگام مطالعه رعایت شود. شاید این مطلب را بدفعات شنیده باشید «با تأمل وارد شدن مطالب مساوی است با دیرتر خروج آنها از ذهن» این عبارت دقیقاً مصداق عملکرد و کاربرد، حافظه بلند مدت می باشد.
همان طور که اشاره شد، از وظایف مهم این خانه ها که ارتباط مستقیم با غدد هیپوتالاموس مغز دارند، استخراج کهن ترین اطلاعات و اکتسابات می باشد که آثار آن در مدت زمانی حدود چندصدم ثانیه مشخص می شود. برای این که بتوانیم اکثر اطلاعات را در این خانه ها که گنجایش زیادی دارند (حدوداً % 70 از فضای حافظه به آنها اختصاص داده شده است) انتقال دهیم، نیازمند رعایت موارد زیر می باشد.

راهنمای نگهداری داده ها در حافظه بلند مدت

◊ دقت و تمرکز
دقت و تمرکز بر نکات و عبارات مهم هر مطلب و سعی در خلاصه برداری از آن ها.

◊ تکرار و افزایش سرعت پاسخ دهی
با رعایت موارد فوق، سرعت مطالعه افزایش می یابد و این عمل سبب می شود پالس های بیشتری به این خانه ها وارد شود و در نهایت جذب و ذخیره سازی حجم بیشتری از داده ها صورت گیرد. به عنوان مثال می توان به بازی دارت اشاره کرد که پرتاب ها ابتدا آرام و با تمرکز صورت می گیرند و پس از مدت زمانی که ذهن آشنایی کامل با اطلاعات پیدا نمود، سرعت عکس العمل مغز به طور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد. افزایش این مورد همراه با تمرکز، منجر به افزایش سرعت عکس العمل دیگر اعضاء بدن ما در زمان استخراج داده ها (یعنی پرسش از مغز) می شود که بکارگیری این موضوع یکی از مهم ترین کاربرد های تقویت حافظه در هنگام تست زدن محسوب می شود.

◊ سلامت ذهن
بی شک فرمانده بدن، مغز است که با هریک از اعضای بدن که دارای سنسورهای جذب اطلاعات می باشد رابطه ای متقابل و مستقیم دارد. اگر قسمتی از بدن دچار بیماری شود علاوه بر وظیفه خود که جذب قسمتی از اطلاعات است، پالس هایی از نقص خود به مغز اعلام کرده و به جای آن که ذهن ما اطلاعات وارد شده را ذخیره کند، درگیر ترمیم و یا برطرف کردن بیماری آن قسمت می شود. این امر یکی دیگر از مواردی است که ذهن ما را در خصوص انتقال اطلاعات به خانه های اصلی مسدود می کند. از جمله بیماری هایی که منجر به این امر می شود می توان به افسردگی مزمن، درگیریهای روحی روانی، بیماری های ناشی از غدد تیروئید، استرس و اضطراب مضر و ... اشاره کرد؛ پس مراقب سلامتی بدن خود باشیم.

◊ به اختصار نمودن اطلاعات
تکرار و یا مرور کردن، از دیگر عوامل موثر در تقویت و ثبت حافظه است، البته تکرار و مروری که واقعاً به صورت مختصر و مفید تهیه شده باشد. بهتر است اطلاعات به صورت خلاصه و
رمزی به مغز انتقال داده شود زیرا مدت زمان حفظ و نگهداری آن در سلول های ذهن بیشتر می شود. برای بهتر ضبط شدن مطالب می توانید روش تقارن سازی را نیز انجام دهید و این عمل برای اطلاعات دشوار و طولانی بسیار پرکاربرد است، به عنوان مثال هنگام مطالعه دروس تفهیمی که بعضاً دارای فرمول های طویل می باشند، می توانید فرمول ها را به صورت رمزی و یا ترانه ای تبدیل کنید. برای مثال می توان به کلرید آهن، سرب، پتاسیم و سدیم اشاره نمود که می توانید «کلرید آس پاس» بگویید.

◊ استراحت به مغز
استراحت به مغز را از ملزومات کار خود قرار دهید، زیرا هنگام فعال بودن سنسورهای جذب اطلاعات به طور پیوسته داده ها را به مغز منتقل می کنند. اگر مدت زمان مطالعه پیوسته و زیاد باشد اطلاعات میانی احتمالاً به طور کامل ذخیره نمی شوند، زیرا تمایل جذب به سمت داده های اولیه و آخریه بیشتر است. به همین علت پیشنهاد می شود بعد از هر 45 دقیقه مطالعه، 5 دقیقه استراحت ذهنی را در برنامه خود داشته باشید.

◊ مطالعه به روش تداعی کردن
یکی از بهترین روش ها جهت تسریع نمودن عکس العمل ذهن، تجسم گرایی از موارد ثبت شده است. به همین علت سعی کنید مطالب مهم را به صورت تجسمی در ذهن بسپارید، مثلاً بهتر است برای ثبت کلمه «غزلیات» در ذهن، اسم «حافظ» را تداعی و تکرار کنید. هر زمان که مجدد با یکی از دو کلمه فوق روبرو شویم یکی از آنها در ذهن تداعی می شود و به سرعت مغز شما مترادف و یا تجسم کلمه حافظ را به غزلیات مرتبط می نماید.

◊ بکارگیری حواس پنجگانه
برای ثبت اطلاعات قبل از خروج نهایی، سعی کنید حواس پنج گانه ای مثل گوش و زبان را مورد استفاده قرار دهید؛ یعنی هنگام مطالعه سعی کنید مطالب را با صدایی تقریباً رسا بخوانید. همین امر سبب چرخه ارتباطی بین زبان، گوش و مغز شده، در نتیجه عمل تثبیت اطلاعات در خانه های حافظه صورت می گیرد.

◊ حافظه ایده آل
یک حافظه خوب گویای این است که بدانید کدام مطلب را از قلم انداخته یا ذخیره نکرده اید و بدترین حافظه آن است که نداند چه مطالبی را فراموش کرده است. به همین علت اگر ذهن شما دنبال مطالب فرار و از یاد رفته است، بدانید حافظه خوبی دارید و آن را تقویت نمایید.

  • علیرضا گیتی گهر
  • شنبه ۷ اسفند ۹۵

روش تحقیق با استفاده از پایگاه های اطلاعاتی کتابخانه ای و وب رایگان

در ابتدا لازم به ذکر است که این جستار به عنوان یک جزوۀ دانشگاهی قرار است فردا صبح در اختیار دانشجویان علوم سیاسی یکی از واحدهای برند تهران قرار گیرد. دانشجویانی که در ترم جاریِ رو به پایان واحد "روش تحقیق در علوم سیاسی 1" رو برداشته اند. درسی که حتمن 20 سال پیش و بیشتر هم دانشجویان این رشته باید پاس می کردند. به همین ترتیب: روش تحقیق در علوم سیاسی الف (یا 1) و ب (یا 2).

گرفتاری امر این نیست که یک واحد درسی مناسب 20 سال یا 50 سال تدریس شود. مشکل از آنجایی آغاز می شود که منبع در نظر گرفته شده برای این درس کتابی است با ترجمۀ صرف که حتمن فهم آن برای دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی در ایران ثقیل و تقریبن ناممکن است. این در حالیست که برای موضوع روش تحقیق، قطعن کتبی به مراتب ساده تر نه صرفن برای دانشجوی علوم سیاسی که برای تمامی رشته ها موجود است.

موارد فوق الذکر دال بر نقص این کتاب نیست. مساله ساده است! زمانی که دانشجوی کارشناسی از دسترسی به بسیاری از امکانات آورده شده در کتاب به واسطۀ تحریم های نرم افزاری، عدم وجود سیستم کارآمد کتابداری و بازار چاپ و نشر، ناآگاهی نسبت به بدیهیات موجود در دنیای وب (حتا وب رایگان) و عدم داشتن اجازه جهت ورود به حوزه هایی حرفه ای تر در داخل کشور جهت تحقیق همچون کتابخانۀ ملی محروم است، نمی توان انتظار دانستن و یادگیری روش (های) تحقیق را داشت. خروجی چنین فضایی، سپردن واژگان کتاب در حافظه تا ساعت امتحان است و پس از آن (حتا به اندازۀ یک روز) اگر پرسشی از او مطرح شود، از پاسخگویی در می ماند. بالاتر از این، چنین موضوعی (فراموشی) برای او به هیچ عنوان مهم نخواهد بود.

با توضیحات فوق، تلاش می شود در مقیاس بسیار کوچک (و صرفن در جهت خالی نبوده عریضه و تحویل تحقیق!!) روش تحقیق با استفاده از وب رایگان و البته نگاهی به کتاب آورده شود. امید است با پیگیری اساتید فن، این واحد مقداری عملی تر و کاربردی تر پیاده سازی شود و در حد تئوریات حفظی برای دانشجوی ایرانی باقی نماند.

همچنین به سهم خویش و در مقدار بضاعت خود در صورت استقبال، در رشته مقالاتی، روش تحقیق با استفاده از وب رایگان و غیر رایگان را تقدیم حضورتان خواهم کرد.


جستجو در نوشته ها از بسیاری جهات شبیه به فنون پژوهشی تجربی است. پژوهش معقول و موثر مستلزم آن است که شما موضوعی را که قصد دارید به آن بپردازید به روشنی توضیح دهید و بر آن تمرکز کنید نه آنکه تنها اطلاعاتی ناقص از اینجا و آنجا به دست آورید که به صورتی کلی به موضوعی مربوط می شود.

کشف منبع کتابخانه

آگاهی از مقررات سازمانی مربوط به کتابداران و نویسندگان دانشگاهی، استفادۀ موثر از مقالات را تسهیل می کند. نخست باید بدانید که در پژوهش های دانشگاهی با ذکر منبع که همان عوامل کلیدی مقاله یعنی نام نویسنده، عنوان مقاله، و نام ناشر است، خواننده را به آن مقاله ارجاع می دهند. دوم زمانی که به دنبال مقاله ای می گردید، به پیشینۀ کتاب شناختی آن بر می خورید که شامل اغلب اطلاعاتی است که باید در ذکر منبع بیاید و همچنین به اطلاعات مربوط به محل دسترسی به متن کامل مقاله.

پیشینۀ کتاب شناختی

شرحی که از کتب مختلف (ترجیحا کتب هدفدار) در فهرست کتابخانه آمده پیشینۀ کتاب شناختی (یا در کل پیشینه) نام دارد که در آن اطلاعاتی دربارۀ عنوان کتاب و پدیدآورندگان آن، توصیف ویژگی های ظاهری، موضوع و شمارۀ آن در کتابخانه آمده است. شکل و طرح برگه های کتابخانه ها مثل هم و مطابق با قوانین بین المللی است. لازم به ذکر است که همچون سایر محدودیت ها، موضوع پیشینه در دانشگاه های ما موضوعی ناشناخته است که در کل وجود ندارد. البته به صورت کلی و تنها از طریق اینترنت می توان پیشینۀ کتاب شناختی را در برخی پایگاه ها به دست آورد که طبیعتا مواردی چون توصیف ویژگی های ظاهری و شمارۀ آن در کتابخانه مورد نظر غیر قابل دسترسی است.

از این پایگاه ها می توان به "پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه های ایران" به نشانی http://www.lib.ir و یا بخش "جستجوی کتابخانه ها" به نشانی http://isil.nlai.ir وابسته به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نام برد.

حال با توجه به محدودیت فوق الذکر باز می گردیم به بخشی از کتاب "روش های کمی و کیفی تحقیق (تحلیل تجربی سیاست)"!

در بخشی تحت عنوان داخل کتابخانه ای واقعی آورده شده: مقاله ای در نشریۀ امریکایی علوم سیاسی -American Politial Science Journal- منتشر شده و در اینترنت در اختیار اغلب کتابخانه های دانشگاهی قرار دارد، ولی فرض کنید که کتابخانۀ دانشکده شما به صورت اینترنت مشترک آن نباشد. فارغ از اینکه نمرۀ شما بستگی به خواندن آن مقاله دارد، آیا ارزش دارد که خودتان را به زحمت بیندازید و به کتابخانه ای واقعی رجوع کنید؟ ما به چند دلیل می گوییم «بله».

«بله» گفته شده در کتاب با توجه به دلایل آن نه تنها مهم نیست که اصولا و با توجه به دلایل ذکر شده ذیل آن غیر قابل دسترس است. چراکه حتا با وجود پایگاه های محدود فوق الذکر، همچنان برای پایان نامه ها، مقالات و رساله ها، بانکی جامع (و البته محدود به دسترسی فقط برای محققین و دانشجویان) موجود نیست به جز خرده جستارهایی که گاها در وبسایت دانشگاه های برتر کشور و یا "پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی" به نشانی http://fa.journals.sid.ir درج می گردند.

وب رایگان و گوگل اسکولار

با وجود همۀ موارد ذکر شدۀ فوق، شاید اصولا مساله آنجا باشد که تولیدات علمی و یا حتی کار ترجمه ضعیف باشد اما چنین نیست!

هنگامی که شما به تارنمای پژوهشگر گوگل در سطح فراملی و خصوصا بخش انگلیسی آن می رسید، متوجه می شوید که عدم وجود یک شبکۀ حرفه ای همچون JSTOR برای نشریات و مقالات، دست محقق فارسی زبان را برای دسترسی و تحقیق صحیح و سریع بسته است.

Google Scholar یا پژوهشگر گوگل چیست و چه می کند؟

آنچه که این شبکۀ عظیم جستجوگر در متن مقالات، نشریات، پروژه های دانشجویی و پایان نامه ها در تعریف خود آورده چنین است:

ماموریت Google سازماندهی اطلاعات جهانی و در دسترس قرار دادن و سودمند کردن کلی اطلاعات می باشد. دسترسی آسان کتابخانه به متن های علمی سبب می شود یک قدم به این هدف نزدیکتر شویم. ما از کتابخانه ها و کتابدارهایی که سبب شدند ما به هدف خود برسیم کمال تشکر و قدردانی را داریم.

هنگام استفاده از پژوهشگر Google دو راه حل را به مشتریان شما ارائه می دهیم تا دسترسی به منابع الکترونیکی و چاپی را در کتابخانه خود آسان تر کنند.

از دو راه حل صحبت شده، گوگل در پاسخ به نحوۀ عملکرد برنامۀ پیوندهای کتابخانه می گوید:

کاربران دانشگاه در دانشگاه های شرکت کننده با پیوندهای بیشتری در نتایج جستجوی پژوهشگر Google روبرو می شوند که موجب می شود بتوانند راحت تر به منابع کتابخانه خود دسترسی داشته باشند. این پیوندها به سرورهای کتابخانه هدایت می شوند که در عوض، آنها را به متن کامل مقاله راهنمایی می کند.

جهت دریافت اطلاعات بیشتر می توانید به https://scholar.google.com/intl/fa/scholar/about.html مراجعه نمایید.

  • علیرضا گیتی گهر
  • شنبه ۱۴ آذر ۹۴
علاقه مند به حوزۀ سیاست (روابط بین الملل) و IT (سئو، بلاگینگ و تولید محتوا)
اینجا از هر دو حوزه می نویسم؛ هر آنچه برام جالبه و فکر می کنم برای دانشجوهای علوم سیاسی و روابط بین الملل میتونه مفید باشه، به اشتراک می گذارم.
در زمینۀ IT هم حرفهایی دارم که البته در مقابل بزرگان این حوزه، صرفا وقت گذرونیه :-)